Grafiki z portretami Władysława Jagiełły są aktualnie prezentowane na wystawie poświęconej 600. rocznicy bitwy pod Grunwaldem urządzonej przez Dział Historii Muzeum.


Portrety królów polskich i książąt polskich „Series chronologica Ducum et Regum Polonorum a Lacho I. ad Agustum II"
Miedzioryt, papier 60,9 cm x 43,8 cm
Autor: Benoit Farjat (zm. 1720)
Wydawca: Domenicus de Rubeis
Edycja druga, Rzym po 1764 r.
Numer inwentarza: MNKi /GR/100


Poczet władców polskich wydany w Rzymie po raz pierwszy w 1702 r. rytował Benoit Farjat, legendy w języku łacińskim opracował na podstawie polskich kronik Antonio Barbei. Poczet obejmował wizerunki książąt i królów od Leszka I do Augusta II. W kolejnej edycji zachowano pierwotny tytuł pomimo dodania dwóch późniejszych królów Augusta III i Stanisława Augusta. Dział Rycin Muzeum Narodowego w Kielcach posiada 6 tablic z tego późniejszego wydania liczącego łącznie 7 tablic opublikowanych w całości przez Bibliotekę Narodową w Warszawie. Wszystkie wizerunki oznaczone są numerem porządkowym. Portret Władysława Jagiełły zajmuje miejsce 36, umieszczony jest w medalionie otoczonym kartuszem, obejmującym od dołu tekst legendy. Król ukazany jest w popiersiu z głową lekko zwróconą w prawo, ubrany w futrzaną szubę (widoczny tylko kołnierz). Głowę wieńczy głęboko osadzona na czole korona. Spod niej po bokach opadają dwa pukle lekko falujących włosów. Twarz podłużna zakończona trójkątnie, okryta krótkim zarostem z opadającymi długimi wąsami. Autor nadał portretowanej osobie dostojny i zarazem pogodny wyraz twarzy, jej rysy noszą cechy indywidualne, choć wyraźnie zaznaczono podobieństwo z przedstawionymi obok w tym samym ciągu synami: Władysławem Warneńczykiem i Kazimierza Jagiellończykiem.

Graficzny portret króla Władysława Jagiełły odbiega od funkcjonującego na przestrzeni kilku stuleci typu ikonograficznego opartego na wzorze, jakim była rzeźba z jego nagrobka w katedrze wawelskiej, która zgodnie z opiniami współczesnych miała odtwarzać rzeczywisty wygląd zmarłego. W późniejszych przedstawieniach malarskich nawiązywano do kształtu głowy z wysokim czołem oraz rysów gładkiej twarzy pozbawionej zarostu. Poza nagrobkiem z katedry wawelskiej drugim źródłem ikonograficznym było przedstawienie króla na fresku z kaplicy św. Trójcy na zamku w Lublinie wykonanym przez artystów bizantyjskich na początku XV w.

Omawiany tu graficzny portret Władysława Jagiełły z twarzą okrytą brodą i wąsami przypomina wizerunek z pieczęci majestatowej króla, jak wskazała na to w swoim artykule Janina Ruszczycówna. Źródłem inspiracji mógł być widok pieczęci zamieszczony w Kronice polskiej Marcina Bielskiego wydanej w Krakowie w 1597. Władca siedzi na tronie otoczony herbami ziem podtrzymywanymi przez anioły. Drzeworyt zamieszczony w kronice różni się od zachowanych odcisków oryginalnej pieczęci układem dłoni podtrzymującej jabłko królewskie.


Wladislas Jagellon Grand duc de Lithuanie Roi des Polonais
Staloryt, papier, 26,0 cm x 17,5 cm
Autor (?): Antoni Oleszczyński (1794 – 1879); Leonard Chodźko, La Pologne, historique, litteraire , monumentale et pittoresque, t.2, Paris 1837 -1838, (wyd: Bureau Central)
Numer inwentarza: MNKi/GR/1354

Wizerunek pochodzi z drugiego tomu (s. 48) znanego wydawnictwa Leonarda Chodźki, do którego ilustracje wykonał Antoni Oleszczyński (1794 – 1879). Wznawiana kilkakrotnie, napisana w języku francuskim i bogato ilustrowana książka przedstawiała szeroko historię Polski i jej kulturę. Jagiełło ukazany w pełnej postaci stoi na tle tronu, ubrany w zbroję, wsparty jedną ręką na mieczu, okryty jest charakterystycznym płaszczem, nakładanym od góry, tworzącym z tyłu obfite draperie. Zwróconą w prawo głowę wieńczy korona, spod której opadają długie proste włosy. Podłużną twarz okrywa broda i długie opadające wąsy. W ikonografii króla nie spotykamy podobnych przedstawień zdominowanych przez symbolikę rycerską, zazwyczaj oprócz miecza trzyma inne akcesoria władzy takie jak jabłko czy berło. Z jego wcześniejszymi przedstawieniami łączy się natomiast forma płaszcza naśladującego krojem antyczną penulę, którą stanowił płat tkaniny z otworem na głowę. W tym przypadku zniekształcono go „barokowymi” draperiami. Po raz pierwszy w podobnym stroju przedstawili króla artyści bizantyńscy na wspomnianych malowidłach z kaplicy św. Trójcy na zamku w Lublinie. Twarz władcy odbiega od utrwalonego w sztuce typu wywodzącego się od nagrobka w katedrze wawelskiej, przypomina raczej wizerunek z pieczęci majestatowej. Znajomość tego zabytku przez Antoniego Oleszczyńskiego potwierdzają wykonane przez niego realistycznie staloryty odtwarzające odcisk pieczęci Biblioteka Narodowa w Warszawie: G 14064,G.14094, 1825r - 1850 r.


Portrety i sceny historyczne
Litografia, papier, 67,6 cm x 52,0 cm
Autor: Teofil Żychowicz;
Lwów 1853 – 1858
Numer inwentarza: MNKi/GR/2747

Obiekt należy do zespołu 16 litografii wykonanych w lwowskim zakładzie Marcina Jabłońskiego. Wypełniają je sceny historyczne i medaliony z popiersiami królów, królowych oraz innych postaci zasłużonych dla Polski. Portret Władysława Jagiełły zajmuje drugie miejsce od lewej na fryzie biegnącym u góry kompozycji, wyróżnia się wspólnym ujęciem w jednym medalionie wraz z królową Jadwigą. Para królewska z koronami na głowach ukazana jest ¾ w prawo, na neutralnym tle.
Na pierwszym planie Jadwiga osłonięta częściowo welonem, w głębi Jagiełło ubrany w zbroję, podobnie jak inni władcy z tego samego fryzu. Pomimo małego formatu i schematycznego rysunku można zauważyć, ze król ukazany został w młodym wieku z gładką twarzą pozbawioną zarostu. Na tym samym kartonie u dołu w grupie obrazów historycznych znalazła się scena zatytułowana „Władysław Jagiełło po bitwie pod Grunwaldem”. Ukazuje króla w zbroi na koniu, po drugiej stronie grupa pieszych krzyżaków składa przed nim sztandary. Cała scena skopiowana została z ilustracji wykonanej do „Śpiewów historycznych” Juliana Ursyna Niemcewicza.

Opracował: Marian Gucwa

Bibliografia:

• Wiesława Ozdoba – Kosierkiewicz, Grafika polska. Katalog zbiorów Muzeum Narodowego w Kielcach, Kraków 1986;
• Mieczysław Porębski, Malowane dzieje, PWN, Warszawa 1962;
• Janina Ruszczycówna , Z badań nad ikonografią Władysława Jagiełły i Zygmunta Augusta (w:) Rocznik Muzeum Narodowego w Warszawie, t.23, Warszawa 1979, s. 211-260;
• Kronika polska Marcina Bielskiego przez Joachima Bielskiego syna jego wydana, Kraków 1597.
• Katalog portretów osobistości polskich i obcych w Polsce działających. T. 5, T - Ż ; Suplementy / [oprac. Hanna Widacka, Alicja Żendara ; pod red. H. Widackiej], Biblioteka Narodowa, Warszawa 1995;
• Katalog portretów osobistości polskich i obcych w Polsce działających. T. 7, P-Ż : Ilustracje / [t. oprac. Hanna Widacka], Biblioteka Narodowa, Warszawa1999;
  
• Katalog portretów zbiorowych osobistości polskich i obcych w Polsce działających. T. 8 / [t. oprac. Hanna Widacka], Biblioteka Narodowa, Warszawa 1997.