Poniżej przedstawiamy drugi artykuł z cyklu "Z ikonografii Bitwy pod Grunwaldem"
poprzedni-->

Bitwa stoczona pod Grunwaldem 15 lipca 1410 roku i zakończona zwycięstwem wojsk polsko-litewskich, dowodzonych przez króla Władysława Jagiełłę oraz wielkiego księcia Witolda miała doniosłe znaczenie dla dalszych dziejów politycznych Polski, nie tylko w okresie średniowiecza. Przyjęta została za symbol zjednoczenia i chwały oręża polskiego, szczególnej wartości nabierając w okresach upadku i zagrożenia państwa.

Na początku XX wieku w Polsce podzielonej administracyjnie między trzech zaborców, jej 500-letnia rocznica przypadająca na 1910 rok, była obchodzona jako święto kościelno – narodowe. Relacje z przygotowań do uroczystości oraz ich przebieg w poszczególnych miastach Polski zamieszczała ówczesna prasa. W przypadku Kielc bieżące wiadomości z tego okresu przekazuje znajdujący się w zbiorach Biblioteki Muzeum Narodowego rocznik Gazety Kieleckiej (ukazującej się w 1910 roku dwa razy w tygodniu – środę i niedzielę). W numerze 50 z dnia 28 czerwca zamieszczono krótkie sprawozdanie pt. „Poranek Grunwaldzki i zakończenie roku szkolnego” dotyczące Zakładu Naukowo - Wychowawczego Marii Krzyżanowskiej w Kielcach:

„ ..Około południa najmłodsze uczennice rozpoczęły Poranek Grunwaldzki pieśnią której melodya przenika do głębi duszy; widzowi mają przed oczyma jedyną tego dnia ozdobę wspaniałej sali odpoczynkowej (gimnastycznej) obraz bitwy Grunwaldzkiej i portret tej, która ofiarą własnego szczęścia zapewniła narodowi wiekopomne zwycięstwo i tryumf nad wrogiem (chodziło zapewne o portret królowej Jadwigi, przedwcześnie zmarłej żony Władysława Jagiełły). Na Hasło słów Konopnickiej wystąpiły młodziutkie gimnazistki (gimnazjalistki) w barwnych strojach sokolich z ćwiczeniem w którem wykazały wielką sprawność i zręczność dzięki kierownikowi specyaliście w zakresie nauki tańców i gimnastyki rytmicznej p. Zamiłowiczowi. Dziewczęta obsypano kwiatami za śliczny marsz sokoli z obręczami... . Jako uzupełnienie obrazu gimnastycznego chór starszych uczennic odśpiewał Rok Grunwaldzki, poczem odczytane zostało sprawozdanie roczne, streszczające bieg życia szkolnego, a dowodzące zarazem, jak koniecznym jest współudział rodziców w pracy nauczycieli i wychowawców młodzieży.”

Uzupełniając tą wiadomość trzeba wyjaśnić, że pieśń „ Hasło” to wiersz Marii Konopnickiej zaczynający się słowami „Nie rzucim ziemi...” który pod nazwą „Rota” zyskał nadzwyczajną popularność stając się jednym z hymnów narodowych. Kompozytorem muzyki do „Roty” był Feliks Nowowiejski. Dodać należy, że nuty i tekst pieśni ukazały się drukiem w Krakowie w 1910 roku pt. „1410 – 1910. Ojczyźnie! Hasło. Uroczysta pieśń na obchód grunwaldzki ”.

Natomiast Zakład Naukowo - Wychowawczy to nazwa gimnazjum żeńskiego powstałego w 1906 roku, po przekształceniu trzyletniej prywatnej pensji, założonej w 1903 roku przez Marię Krzyżanowską (1870-1923). Kielce w 1910 roku były miastem gubernialnym, od roku 1867 zarządzanym przez władze rosyjskie. Mimo to uroczystości grunwaldzkie przebiegły bez zakłóceń. W piątek 15 lipca 1910 roku w kieleckiej katedrze Jego Ekscelencja ks. biskup Augustyn Łosiński odprawił uroczystą sumę, podczas której kazanie „ ...tchnące głęboką miłością dziejów Polski, wiarą w odrodzenie i świetlaną przyszłość narodu...” wygłosił ks. kanonik Bronisław Obuchowicz. Następnie odprawiono podobne nabożeństwo dziękczynne w kościele św. Wojciecha. W sobotę 16 lipca na mszy żałobnej modlono się za rycerzy polskich i litewskich poległych na polach Grunwaldu. Opis tych uroczystości zamieszczono na łamach Gazety Kieleckiej w dniu 17 lipca, jednocześnie wyrażając żal, że „ Wielką uroczystość narodową, wiekopomną rocznicę zwycięstwa Polski i Litwy obchodzono w mieście naszem tylko w obu świątyniach. Nikt nie zdobył się na odczyt, koncert lub przedstawienie poświęcone Grunwaldowi, choć nie było przeszkód żadnych”.

Opracowała Elżbieta Podpłońska przy współpracy Małgorzaty Zdyb

- Gazeta Kielecka Organ Ziemi Kieleckiej R. 40: 1910 MNKi/Bibl/sygn 4667
- Fotografia MNKi/H/nr. inw. 2872-2