Podróże historyczne po ziemiach polskich. Od 1811 do 1828 roku

Julian Ursyn Niemcewicz
Petersburg, nakładem i drukiem Bolesława Maurycego Wolffa, 1859
MNKi/MBM/679

Julian Ursyn Niemcewicz (1758–1841), urodzony 16 lutego w Skokach niedaleko Brześcia, wywodził się ze średniozamożnej rodziny szlacheckiej (ojciec Marceli, matka Jadwiga z Suchodolskich). Był publicystą, historykiem, tłumaczem, powieściopisarzem, działaczem politycznym i sekretarzem Tadeusza Kościuszki w czasie insurekcji kościuszkowskiej. Współautor projektu Konstytucji 3 Maja. Wizytator szkół polskich. Zmarł 21 maja w Paryżu.

Prezentowany obiekt to pamiętnik Podróże historyczne po ziemiach polskich. Od 1811 do 1828 roku, wydany w 1859 roku. Autor opisuje w nim podróże po Polsce i ziemiach litewskich. Dzięki wizytacjom w szkołach Niemcewicz miał możliwość dokumentowania, archiwizowania i odwiedzania zabytkowych miejsc. Twórca starannie przedstawia napotkane zamki, świątynie, dworki, ukazane na przepięknych drzeworytach. Oprócz architektury i zabytków prezentuje obyczaje i codzienne życie mieszkańców regionów Polski i Litwy z okresu rozbiorów. W owym dziele przypomina o polach bitew, grobowcach, reliktach historycznych, co czyni jego publikację skarbnicą informacji o minionych czasach.

Książka została wydana w drukarni Bolesława Maurycego Wolffa (1826 Warszawa – 3 marca 1883 Petersburg), wydawcy, księgarza, syna Józefa i Eleonory Estreicher. W latach 1848–1883 związany był z Petersburgiem, skąd nadany mu przydomek „cara rosyjskiej książki”. W roku 1848 zajął się działalnością wydawniczą. W 1853 założył księgarnię, a trzy lata później drukarnię. Wydawał literaturę dla dzieci i młodzieży, dzieła naukowe, poezję. W 1883 roku firmę przekazał Towarzystwu Przemysłowo-Handlowemu M.O. Wolff w Petersburgu, którego zarząd był w rękach jego żony, syna i zięcia.

Publikacja zawiera dwie pieczątki. Pierwsza to pieczątka tuszowa w kolorze zielonym przedstawiająca Polskie Towarzystwo Krajoznawcze. Oddział w Kielcach.

Druga to pieczątka tuszowa w kolorze fioletowym ukazująca Towarzystwo Biblioteki Publicznej w Kielcach.

Towarzystwo Biblioteki Publicznej w Kielcach wraz z zarządem powstało 9 grudnia 1908 roku, a uformowało się z początkiem maja 1909 roku. Inicjatorami byli: Jan Daszewski, Aleksandra Kossuth i Józef Stankiewicz.Nierozerwalnie z Towarzystwem łączy się powstanie biblioteki publicznej, która rozpoczęła swoją działalność 12 lipca 1909 roku przy ulicy Wesołej w domu nr 32. Funkcjonowanie biblioteki i Towarzystwa trwało do lutego 1940 roku (w czasie wojny funkcjonowały nielegalnie jako tajne instytucje). W 1948 roku Towarzystwo Biblioteki Publicznej w Kielcach przestało istnieć, a zbiory biblioteczne zostały przekazane miastu. Z końcem 1945 roku zaczęto tworzyć Wojewódzką Bibliotekę Publiczną w Kielcach, która istnieje do dnia dzisiejszego z siedzibą przy ulicy ks. Piotra Ściegiennego 13. 

Fot. Od kameralnej do wirtualnej. Wojewódzka Biblioteka Publiczna im. Witolda Gombrowicza w Kielcach. Tradycja i współczesność, Kielce 2019

Oprac. Iwona Gębura

Bibliografia

Historia i misja Biblioteki, https://www.wbp.kielce.pl/biblioteka/historia (dostęp: 27.08.2025).

Julian Ursyn Niemcewicz, https://pl.wikipedia.org/wiki/Julian_Ursyn_Niemcewicz (dostęp: 27.08.2025).

Kieniewicz S., Witkowski M., Niemcewicz (Ursyn Niemcewicz) Julian, w: Polski słownik biograficzny, t. 22, Wrocław 1977, s. 771–780.

Od kameralnej do wirtualnej. Wojewódzka Biblioteka Publiczna im. Witolda Gombrowicza w Kielcach. Tradycja i współczesność, Kielce 2019.

Śnieżko A., Wolff Bolesław Maurycy, w: Słownik pracowników książki polskiej, Warszawa–Łódź 1972, s. 977.

Wolff Bolesław Maurycy, https://www.polskipetersburg.pl/hasla/wolff-boleslaw-maurycy (dostęp: 27.08.2025).