O Henryku Sienkiewiczu

Hen­ryk Sien­kie­wicz (1846–1916)

To jeden z naj­wy­bit­niej­szych i do dziś naj­po­pu­lar­niej­szych pisa­rzy pol­skich –  nowe­li­sta, publi­cy­sta, a także dzia­łacz spo­łeczny i filan­trop. Uro­dził się 5 maja 1846 roku w Woli Okrzej­skiej na Podla­siu w zubo­ża­łej rodzi­nie zie­miań­skiej. Od 1855 roku miesz­kał w War­sza­wie, gdzie uczęsz­czał do gim­na­zjum, a następ­nie stu­dio­wał w Szkole Głów­nej – począt­kowo prawo i medy­cynę, póź­niej histo­rię i filo­lo­gię.

Po stu­diach współ­pra­co­wał z prasą war­szaw­ską jako repor­ter, felie­to­ni­sta i kore­spon­dent. W latach 1876–1878 prze­by­wał w Ame­ryce Pół­noc­nej, skąd prze­sy­łał barwne repor­taże publi­ko­wane w "Gaze­cie Pol­skiej". Dużo podró­żo­wał także po Euro­pie i Afryce, a jego doświad­cze­nia z tych wypraw zna­la­zły odbi­cie w twór­czo­ści lite­rac­kiej.

W dorobku Sien­kie­wicza szcze­gólne miej­sce zaj­mują nowele podej­mu­jące aktu­alne pro­blemy spo­łeczne i moralne. W Szki­cach węglem uka­zał dra­mat wiej­skiej bie­doty, w Janku Muzy­kan­cie – los uta­len­to­wa­nego, lecz skrzyw­dzo­nego dziecka, w Za chle­bem i Latar­niku – losy emi­gran­tów i tęsk­notę za ojczy­zną, a w Sache­mie – obraz zagłady indiań­skiego ple­mie­nia.

Naj­więk­szą sławę przy­nio­sły mu powie­ści histo­ryczne, w któ­rych po mistrzow­sku łączył fik­cję z fak­tami. W Try­lo­gii (Ogniem i mie­czem, Potop, Pan Woło­dy­jow­ski) przed­sta­wił dzieje daw­nej Rze­czy­po­spo­li­tej jako pań­stwa sil­nego i zdol­nego do odro­dze­nia – co miało szcze­gólne zna­cze­nie w epoce zabo­rów. W Krzy­ża­kach uka­zał śre­dnio­wieczną Pol­skę w cza­sach wojen z zako­nem krzy­żac­kim, a w Quo vadis – sta­ro­żytny Rzym i naro­dziny chrze­ści­jań­stwa, w któ­rych dopa­try­wano się alu­zji do sytu­acji znie­wo­lo­nej ojczy­zny. Dla młod­szych czy­tel­ni­ków napi­sał pełną przy­gód powieść W pustyni i w pusz­czy, roz­gry­wa­jącą się w Afryce w cza­sie powsta­nia Mah­diego.

W 1900 roku uro­czy­ście obcho­dzono jubi­le­usz jego pracy twór­czej, a w dowód uzna­nia spo­łe­czeń­stwo ofia­ro­wało mu mają­tek ziem­ski w Oblę­gorku pod Kiel­cami. Pięć lat póź­niej pisarz otrzy­mał lite­racką Nagrodę Nobla za cało­kształt twór­czo­ści, co ugrun­to­wało jego mię­dzy­na­ro­dową sławę.

Sien­kie­wicz anga­żo­wał się w dzia­łal­ność spo­łeczną. Wspó­łor­ga­ni­zo­wał Kasę im. Mia­now­skiego, War­szaw­ską Kasę Prze­zor­no­ści dla Lite­ra­tów i Dzien­ni­ka­rzy, wspie­rał budowę sana­to­rium prze­ciw­gruź­li­czego w Zako­pa­nem. Pod­czas I wojny świa­to­wej, prze­by­wa­jąc w szwaj­car­skim Vevey, współ­two­rzył z Igna­cym Pade­rew­skim Komi­tet Gene­ralny Pomocy Ofia­rom Wojny w Pol­sce.

Zmarł 15 listo­pada 1916 roku w Vevey.