Skarb srebrnych zausznic typu świątki

 

 

 

Skarb srebrnych zausznic typu świątki (5 sztuk)
Wiślica, grodzisko Regia, stan 2
X wiek
filigran, granulacja
srebro
MNKi/C/1022/1–5

Zausznica srebrna z czterema paciorkami malinowatymi. Kabłąk owalny, o przekroju kolistym, z osadzonymi na nim czterema paciorkami. Dwa z nich nanizane są naprzeciwlegle w środkowej części kabłąka, natomiast dwa kolejne umieszczone są pionowo – jeden powyżej, drugi poniżej dolnego łuku kabłąka. Dolna partia kabłąka pokryta jest oplotem warkoczowym. Paciorki zdobione są granulacją. Wymiary: kabłąk 3,5 × 4,0 cm; średnica drutu 0,1 cm; średnica paciorka ok. 1 cm; waga 6,2 g

MNKi/C/1022/5

Fragmenty kilku srebrnych zausznic w postaci części kabłąków oraz paciorków malinowatych.
 

Chronologia

Ramy chronologiczne znaleziska skarbu zausznic z czterema paciorkami można zamknąć w okresie od 1. połowy do 3. lub 4. ćwierci X wieku.

Miejsce znalezienia

Zausznice znaleziono na stanowisku Regia w warstwie destruktu pożarowego grodu I fazy. Zalegały w czarnej, przepalonej warstwie interpretowanej jako pożarowa, pochodzącej ze zniszczenia wału drewniano-ziemnego grodu w Wiślicy. Ułożone były koncentrycznie i nosiły wyraźne ślady przepalenia. Nie można jednak wykluczyć, że znajdowały się pierwotnie w jakimś pojemniku z materiału organicznego (np. woreczku), który uległ spaleniu. Poza wymienionymi nie zarejestrowano innych zabytków ruchomych, więc mogły one zostać zagubione lub porzucone w warunkach pożaru i destrukcji obiektu.

Zausznice odkryto w 1995 roku podczas badań prowadzonych przez Waldemara Glińskiego na stanowisku Regia.

Położenie stanowiska

Geomorfologicznie obszar Wiślicy obejmuje dwa wzniesienia zbudowane z utworów mioceńskich, wśród których dominują gipsy. Te gipsowe wyniesienia stanowiły dogodne miejsca osadnicze ze względu na walory obronne.

W latach 60. XX wieku na terenie Regii odkryto zespół zdwojonego układu palatiów książęcych oraz towarzyszących im rotund. Pierwszej budowli palatialnej towarzyszyła rotunda usytuowana na osi jej wschodniej ściany, z konchami w grubości muru. Drugiemu założeniu palatialnemu odpowiadała rotunda prosta z apsydą.

Według ustaleń zespołu badawczego relikty architektury murowanej zostały posadowione na destrukcie grodu z okresu plemiennego (IX wiek), który funkcjonował do XI wieku.

Opis

Zespół składa się z czterech lepiej zachowanych egzemplarzy: dwa posiadają po cztery paciorki, trzeci – trzy, a czwarty – dwa. Ponadto odkryto dwa fragmenty kabłączków z oplotem dookolnym i częścią paciorka, fragment pierścienia z granulek oraz pięć paciorków z zachowanym fragmentem kabłąka i drucianym pierścieniem okalającym otwór do zawieszania, połowę paciorka oraz dwa niemal kompletne paciorki.

Dwie zausznice składają się z kabłąka o przekroju kolistym oraz symetrycznie nasadzonych czterech kulistych paciorków. Dwa z nich umieszczono naprzeciwlegle w środkowej części kabłąka, a dwa kolejne – pionowo nad i pod dolnym łukiem kabłąka. Dolna część kabłąka pokryta jest oplotem filigranowym wykonanym z czterech drucików skręconych parami w przeciwnych kierunkach, tworzących motyw warkocza.

Na egzemplarzu nr 3, a być może także nr 2, występuje inny typ dekoracji – tzw. oplot drabinkowaty. W przypadku okazu nr 3 filigranowy oplot drabinkowaty przechodzi w oplot dookolny w górnej partii kabłąka, ponad paciorkiem.
Kuliste paciorki wykonano z dwóch półkul blachy połączonych w najszerszym miejscu. Na biegunach znajdują się otwory do zawieszania, obwiedzione drucianymi pierścieniami. Powierzchnię paciorków zdobi dziewięć koncentrycznych kręgów granulek osadzonych w kółeczkach (gniazdkach) wykonanych z drutu.

Wszystkie okazy kształtem przypominają owoce malin, stąd też pochodzi ich nazwa.

Cechy charakterystyczne

Zausznice wykonano ze srebra wysokiej próby. Analiza wykazała niewielkie różnice w składzie stopu użytego do blaszki-substratu, kabłąków i granulek. Wszystkie egzemplarze zawierają śladowe ilości cynku i złota.

Charakterystyczne jest zastosowanie techniki lutowania chemicznego przy mocowaniu pierścieni i granulek na powierzchni paciorków. Analogiczną technikę wykorzystano w zausznicach z Zawady Lanckoryńskiej.

Analogia zausznic

Podobne zausznice odnaleziono w skarbie srebrnym z Zawady Lanckoryńskiej, datowanym od przełomu IX/X do połowy X wieku. Ich formy mają analogie wielkomorawskie.

Bibliografia

Glińska N., Wczesnośredniowieczna Wiślica, Urbs Famosissma in Regno Lechitarum, Warszawa 2020, s. 59–60, 204–243.

Gliński W., Wczesnośredniowieczne Zausznice z Czterema Paciorkami z Wiślicy, stan. Regia, „Sprawozdania Archeologiczne” 1999, t. 51, s. 211–233.

Nosek E., Technologia wykonania zausznic z paciorkami z Wiślicy, „Sprawozdania Archeologiczne” 1999, t. 51, s. 235–244.

Opracowała 

Barbara Klepacz