Władysław Wasiewicz (1880–1971), Andrzej Heidrich (1928–2019), Robert Kotowicz (ur. 1960) Mennica Polska S.A.
Polska, Warszawa, 2006
mosiądz srebrzony, papier
bicie stemplem, oksydowanie, druk barwny
60 x 137 mm; 43 x 92 mm; 35 x 35 mm
MNKi/N/3400/1–3
W związku z przypadającą w bieżącym roku 100. rocznicą przewrotu majowego prezentujemy unikatowy zestaw numizmatów wyemitowany w liczbie 3000 sztuk z okazji 80. rocznicy tego wydarzenia, która zbiegła się z 240. rocznicą powołania do życia Mennicy Polskiej.
Przewrót majowy został przeprowadzony w dniach 12–15 maja 1926 roku w Warszawie przez Marszałka Józefa Piłsudskiego. Przyczyną była pogarszająca się sytuacja polityczna i gospodarcza II Rzeczypospolitej oraz seria kryzysów gabinetowych, które miały miejsce w latach 1925–1926. Po przewrocie majowym władzę w kraju przejął obóz piłsudczyków, a sam Marszałek objął urząd Generalnego Inspektora Sił Zbrojnych i ministra spraw wojskowych, decydując faktycznie o losach państwa.
W skład pamiątkowego zestawu wchodzą moneta, banknot i medal banknotu z wizerunkiem Józefa Piłsudskiego. Jest to przypomnienie dwóch walorów numizmatycznych, których nigdy nie wprowadzono do obiegu.
Klipa prezentuje wizerunek monety próbnej z 1922 roku zaprojektowanej przez Władysława Wasiewicza. Pochodzi ona z okresu, kiedy w obiegu funkcjonował jedynie pieniądz papierowy, czyli marka polska będąca pozostałością po systemie pieniężnym państw zaborczych. Wkrótce jednak zaczęto myśleć o rozpoczęciu produkcji monety metalowej bitej we własnej, krajowej mennicy. Powstawały wówczas wzory monet, z których pierwszą była moneta próbna z 1922 roku. Na jej rewersie umieszczono lewy profil Józefa Piłsudskiego w mundurze legionisty, na awersie nominał „100” bez nazwy waluty, która jeszcze wtedy nie została ustalona. Moneta została wybita przez organizującą się mennicę państwową, w jej początkowej siedzibie przy ulicy Złotej 37 w Warszawie, gdzie w pomieszczeniach należących do Głównego Urzędu Probierczego przygotowywano pierwowzory stempli menniczych. Monetę wybito w łącznym nakładzie 227 sztuk w różnych metalach, w tym 50 sztuk w srebrze, na krążkach o średnicy 26 mm z gładkim rantem. Nie umieszczono na niej znaku mennicy ani napisu „PRÓBA”. Klipa z tą monetą uzupełnia serię wcześniejszych klip monet z wizerunkiem Józefa Piłsudskiego bitych dla upamiętnienia różnych rocznic.
Banknot jest repliką projektu banknotu autorstwa artysty grafika Andrzeja Heidricha, nazywanego „ojcem polskich banknotów”. Projekt powstał w grudniu 1994 roku w związku z szalejącą wówczas inflacją i miał być banknotem o najwyższym nominale. Jak wspominał artysta, Hanna Gronkiewicz-Waltz, ówczesna prezes NBP, podczas poufnej rozmowy poinformowała go o mającej wkrótce nastąpić denominacji złotego, ale ponieważ jeszcze nie znano jej dokładnej daty, zleciła zaprojektowanie banknotu pięciomilionowego „na wszelki wypadek”. Na wykonanie tego zadania artysta potrzebował trzech miesięcy, po półtora miesiąca na każdą stronę banknotu. Zaprojektowanie tak wysokiego nominału potraktował jako poważne wyzwanie, ponieważ oprócz portretu Marszałka i stałych elementów banknotu należało na nim umieścić dwanaście zer. Ze względu na denominację przeprowadzoną 1 stycznia 1995 roku banknot nie wszedł do obiegu i został wyemitowany jako replika kolekcjonerska w limitowanym nakładzie 7500 sztuk za zgodą Narodowego Banku Polskiego. Na jego przedniej stronie umieszczono wizerunek Józefa Piłsudskiego (ujęcie do ramion en face) oraz godło państwowe (orzeł w koronie) w kole na stylizowanej tarczy. Na stronie odwrotnej znajdują się wizerunki: Krzyża Wielkiego Orderu Virtuti Militari, odznaki pamiątkowej 1 Brygady Legionów oraz orzełka strzeleckiego i skrzyżowanych buław marszałkowskich. Projekt ten posłużył Narodowemu Bankowi Polskiemu do stworzenia pierwszego w historii banknotu polimerowego o nominale 20 zł „100. Rocznica utworzenia Legionów Polskich”, wyemitowanego w 2014 roku.
Autorem płaskorzeźby banknotu jest rzeźbiarz i medalier Robert Kotowicz.