Włoskie krajobrazy
Reprodukcje fresków z pałacu Colonna w Rzymie
Giuseppe Cunego (1760 – ok. 1782) grafik, Gaspard Dughet zw. Poussin (1615–1675) malarz,
Domenico Cunego (1727–1794) drukarz
Rzym, 1781
akwaforta, papier
wym. 54 x 15 cm (odcisk); 68,5 x 46,8 cm (plansza)
MNKi/GR/23, MNKi/GR/24
Dwie grafiki o nietypowym, wydłużonym formacie, odbite na jednej planszy papieru, należą do wydanego w 1781 roku cyklu z reprodukcjami dekoracji ściennych w pałacu Colonna w Rzymie.
Historia siedziby rodu Colonnów, znajdującej się na zachodnim zboczu Kwirynału, sięga średniowiecza. Na przestrzeni kilku stuleci rodzinie udało się połączyć wybudowane i zakupione budynki w zespół pałacowy, który w XVII wieku dzięki kardynałowi Girolamo I Colonnie i jego bratankowi Lorenzo Onofrio przekształcono w spójną barokową rezydencję. To właśnie Lorenzo zlecił wykonanie fresków w niewielkim pomieszczeniu letniego apartamentu swej małżonki, Marii Mancini, znajdującym się na parterze pałacu. Był to tzw. romitorio – zaciszny pokoik przeznaczony do odpoczynku i kontemplacji. Zlecenie zrealizował w latach 1667–1668 Gaspard Dughet zwany Poussin.
Dughet urodził się w Rzymie w 1615 roku jako syn francuskiego cukiernika. Rodzice zadbali o jego wykształcenie, a kiedy starsza siostra wyszła za słynnego Nicolasa Poussina, Gaspard został uczniem szwagra i z czasem przyjął jego nazwisko. W pracowni Poussina nauczył się podstawowych umiejętności, choć nie było to tradycyjne szkolenie. Zamiast analizować anatomię człowieka, młody malarz wzorował się na woskowych modelach, bez wnikania w szczegóły. Naturę zaś studiował w plenerze, na wycieczkach krajoznawczych, które odbywał w towarzystwie mistrza oraz innych prominentnych malarzy – Clauda Lorraina czy Joachima von Sandrarta. Nicolas Poussin dostrzegł potencjał Dugheta i zachęcał go do praktykowania pejzażu.
Choć w hierarchii gatunków malarstwo pejzażowe zajmowało pozycję niższą niż historyczne, to w XVII wieku cieszyło się ono rosnącą popularnością, a wielu mecenasów zamawiało przedstawienia sielankowe do swoich miejskich pałaców i wiejskich willi. Kariera Dugheta nabrała tempa na początku lat 40. Wykonywał zarówno freski w kościołach oraz rezydencjach, jak i obrazy olejne, których pozostawił po sobie ponad 400. Współpracował z największymi artystami epoki baroku: Gian Lorenzo Berninim, Carlo Marattą, Charlesem Le Brunem. Tworzył na zlecenie hiszpańskich ambasadorów oraz samego króla Filipa IV.
W okresie, gdy urządzano pałac, Colonnowie byli zmuszeni sprzedać część swoich posiadłości ziemskich. Intencją Lorenzo Onofrio było zatem stworzenie dekoracji ukazującej rozległe dobra i terytoria, które niegdyś należały do jego rodu, wywodzącego swoje korzenie jeszcze z czasów starożytnego Rzymu. Freski Dugheta wypełniają wszystkie ściany pomieszczenia, tworząc panoramiczny krajobraz rzymskiej „Campagni” (wsi), wypełniony drobnymi postaciami w strojach all’antica. Tę ciągłą kompozycję artysta wykreował z odrębnych motywów zestawionych obok siebie – od gęstych lasów przez otwarte równiny aż po wysokie góry. W pejzaż wpleciono elementy iluzjonistycznej architektury (kolumny jońskie i pilastry) wykonanej przez G.B. Magna, co dawało domownikom złudzenie obserwowania piękna natury z loggii wiejskiej rezydencji. Pałac Colonnów znajduje się w centrum zatłoczonego miasta, zatem widoku takiego mieszkańcy nie mogli ujrzeć z jego okien. Artysta ukazał tu sielankowy, wyidealizowany krajobraz, gdzie za pomocą światła i cienia stworzył iluzję ruchu i wieloplanowości, a w sferze symbolicznej przypomniał o potędze natury oraz miejscu człowieka w przyrodzie.
Twórczość Dugheta niegdyś doceniana przede wszystkim za walory dekoracyjne, wywarła ogromny wpływ na rozwój malarstwa pejzażowego i na percepcję tego gatunku przez kolejne pokolenia. Inspirację jego pejzażami widać szczególnie w malarstwie brytyjskim m.in. u Thomasa Gainsborougha (1727–1780).
Szeroka publiczność mogła poznać dzieła tego malarza za pośrednictwem graficznych reprodukcji. Dekoracje z Palazzo Colonna w 1781 roku skopiował i przeniósł na język graficzny Giuseppe Cunego, młodszy syn i uczeń jednego z najwybitniejszych ówczesnych rzymskich rytowników – Domenica Cunega. Giuseppe zajmował się rytownictwem przez krótki czas, zanim wstąpił do zakonu jako brat świecki Trzeciego Zakonu Minimów. Pozostawił po sobie zaledwie piętnaście prac, w tym cykl jedenastu krajobrazów według Dugheta.
W cyklu tym Cunego skupił swoją uwagę na fragmentach dekoracji malarskiej, akwaforty są bowiem wycinkami większych kompozycji.
Oprac. Małgorzata Osobińska
Bibliografia
Boisclair M.-N., Gaspard Dughet: sa conception de la nature et les fresques du palais Colonna, „Revue d’art canadienne / Canadian Art Review” 1985, vol. 12, nr 2.
Cantor S. B., The Landscapes of Gaspard Dughet: Artistic identity and intellectual formation in 17th century Rome [dysertacja doktorska], Maryland 2013.
Landscape: Fine Prints from circa 1525 to 1800, London 1997.