Historyczna kartka z kalendarza

Dnia 15 stycznia 1971 roku ówczesne Muzeum Świętokrzyskie
przejęło od Wojewódzkiej Rady Narodowej zespół pałacowy na Wzgórzu Zamkowym – od tego czasu stanowiący naszą
główną siedzibę. Było to wydarzenie przełomowe w historii Muzeum i krok milowy do uzyskania
godności Muzeum Narodowego.

Z okazji rocznicy powstania
styczniowego prezentujemy zdjęcie kadry Polskiej Szkoły Wojskowej we włoskim Cuneo.
Szkoła została założona dzięki osobistej pomocy Giuseppe Garibaldiego i poparciu Włochów –
wdzięcznych za udział Polaków w walce o zjednoczenie Italii. Powstała w październiku 1861 roku w Genui, by
zostać następnie przeniesioną do Cuneo u podnóża Alp w Piemoncie.

Podczas demonstracji przeciwko poborowi do
armii carskiej, zorganizowanej 13 listopada 1904 roku na placu Grzybowskim
w Warszawie, doszło do starć zbrojnych z wojskiem. Były to pierwsze walki Polaków z Rosjanami
od czasu powstania styczniowego. Akcja bojowców PPS-u wywarła ogromne wrażenie w społeczeństwie
i przełamała barierę strachu. Wkrótce miasta Królestwa Polskiego stały się areną demonstracji
i walk.

„Wszyscy synowie Polski, bez różnicy wiary i narodu, pochodzenia
i stanu, wolnymi są i równymi obywatelami kraju. Ziemia, którą lud rolniczy posiadał dotąd na
prawach czynszu lub pańszczyzny, staje się od tej chwili bezwarunkową jego własnością, dziedzictwem
wieczystem” – głosił 22 stycznia 1863 roku manifest Rządu Narodowego, wzywając „naród
Polski, Litwy i Rusi” do walki z Rosją o wolność i rozpoczynając powstanie, będące
jednocześnie rewolucją społeczną mającą zburzyć feudalny porządek.

Dnia 22 stycznia 1921 roku urodził się w Warszawie
Krzysztof Kamil Baczyński.  Jego rodzina szczyciła się tradycją patriotyczną – dziadek
walczył w powstaniu styczniowym, a pochodzący ze Lwowa ojciec, Stanisław Baczyński, był żołnierzem
Legionów Polskich, oficerem Wojska Polskiego, działaczem socjalistycznym i pisarzem.

Dnia 4 lutego 1746 roku urodził się w Mereczowszczyźnie
Tadeusz Kościuszko, wywodzący się z białoruskiej szlachty inżynier wojskowy, generał
Rzeczypospolitej Obojga Narodów, bohater rewolucji amerykańskiej, honorowy obywatel Republiki Francuskiej,
naczelnik polskiej insurekcji 1794 roku, przeciwnik monarchizmu, feudalizmu i wszelkiego poddaństwa,
zwolennik wartości oświeceniowych, demokrata, republikanin, deista.

Pierwszy Sejm niepodległej Polski – Sejm Ustawodawczy – rozpoczął obrady
10 lutego 1919 roku. Został wyłoniony w drodze wyborów, które odbyły się 26 stycznia – rozpisanych na
podstawie „Dekretu o wyborach do Sejmu Ustawodawczego”, opracowanego przez Tymczasowy Rząd Ludowy
Republiki Polskiej i zatwierdzonego przez Józefa Piłsudskiego jako Tymczasowego Naczelnika Państwa
w dniu 28 listopada 1918 roku.

Dnia 14 lutego 1942 roku Związek Walki Zbrojnej
został przemianowany na Armię Krajową. Część kolekcji historycznej Muzeum stanowi prasa z okresu
II wojny światowej, w tym numery „Biuletynu Informacyjnego” – centralnego organu prasowego Komendy
Głównej ZWZ-AK, redagowanego przez harcmistrza Aleksandra Kamińskiego, autora większości artykułów
wstępnych, a także książki „Kamienie na szaniec”.

Dnia 1 marca 1951 roku,
w więzieniu mokotowskim w Warszawie, został stracony ppłk Łukasz Ciepliński – odznaczony Orderem
Virtuti Militari podczas wojny obronnej we wrześniu 1939 roku, oficer Armii Krajowej, prezes poakowskiego IV
Zarządu Głównego Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość, działacz Polskiej Partii Socjalistycznej.

Geneza Międzynarodowego Dnia Kobiet związana jest z walką kobiet o swoje prawa w ramach ruchu robotniczego i emancypacyjnego na początku XX wieku. Do istotnych wydarzeń w kształtowaniu się święta należały masowe strajki i demonstracje robotnic fabrycznych Nowego Jorku – w dużej mierze imigrantek z Europy. W roku 1909 Socjalistyczna Partia Ameryki wyznaczyła Narodowy Dzień Kobiet na 28 lutego. W następnym roku uczestniczki Międzynarodowej Socjalistycznej Konferencji Kobiet w Kopenhadze uchwaliły Dzień Kobiet jako coroczną manifestację żądania równości, praw pracowniczych i wyborczych. Nie wyznaczyły wówczas konkretnej daty.

19 marca to rocznica urodzin Józefa
Mehoffera. Polecamy uwadze obiekt z kolekcji numizmatycznej Działu Historii - banknot 100
zł, autorstwa tego malarza.

24 marca, w rocznicę śmierci rodziny Ulmów z Markowej,
obchodzony jest Narodowy Dzień Pamięci Polaków ratujących Żydów pod okupacją niemiecką.
Ideologia niemieckich faszystów – oparta na nacjonalizmie, antysemityzmie i rasizmie – doprowadziła do
stopniowego ograniczania praw i wolności Żydów, a ostatecznie do Holokaustu. Rozporządzenie Hansa
Franka – generalnego gubernatora okupowanych ziem polskich – z 15 października 1941 roku wprowadzało
karę śmierci dla Żydów opuszczających bez upoważnienia getto oraz taką samą karę dla osób udzielających im
pomocy i schronienia.

12 kwietnia 1925
roku powstał symboliczny Grób Nieznanego Żołnierza na Rynku w Kielcach.
Zrodzona we Francji idea upamiętnienia Nieznanego Żołnierza wyrastała z tragicznych losów żołnierzy
Wielkiej Wojny. Oddając hołd prochom bezimiennego bohatera, honorowano wszystkich poległych.

Prezentowany patent Tadeusza Kościuszki dla obywatela Józefa Kochanowskiego głosi: „Oznajmuję niniejszym listem patentem moim, komu o tym wiedzieć należy. Iż ja mając sobą zaleconą dobrą aplikacją i zdatność do służby wojskowej obywatela Józefa Kochanowskiego chorążego w Regimencie Drugim Pieszym Wojska koronnego, a chcąc go do dalszych Rzeczypospolitej zachęcić usług, umyśliłem mu szarżę podporucznika […]. Na co dla lepszej wiary ręką własną podpisawszy, pieczęcią związku Narodowego stwierdzam”.

Prezentujemy zdjęcie członkiń kieleckiej Ligi
Kobiet. Wiosną 1913 roku ukazał się cykl artykułów Marii Dąbrowskiej, przyszłej autorki
Nocy i dni, na temat inicjatyw kobiecych podejmowanych w krajach Europy Zachodniej.
W kwietniu 1913 roku, ówczesna studentka uczelni w Lozannie i Brukseli, została
zaproszona na spotkanie polskich działaczek w Warszawie. Powstała wówczas Liga Kobiet Pogotowia
Wojennego. Dwa lata później rozpoczęła również działalność Liga Kobiet Galicji i Śląska.

1 maja 1950 powstał Świętokrzyski Park Narodowy, jako trzeci park narodowy w Polsce – po Pienińskim i Białowieskim. Idea szczególnej ochrony Łysogór podjęta została z początkiem XX wieku przez Polskie Towarzystwo Krajoznawcze. Wspierał ją również Stefan Żeromski, którego biografia i twórczość jest trwale związana z najstarszymi górami Europy.

Dziś Święto Orła Białego. Order Orła Białego to najstarsze i najwyższe odznaczenie państwowe Rzeczypospolitej Polskiej nadawane za znamienite zasługi najwybitniejszym Polakom. Ustanowiony został 1 listopada 1705 roku przez króla Augusta II Mocnego. Reaktywowany przez Sejm Rzeczypospolitej ustawą z dnia 4 lutego 1921 jako najwyższe odznaczenie państwowe. W 2018 roku przyznany został pośmiertnie Stefanowi Żeromskiemu.

Prezentowany afisz, wydany przez Zarząd
Gminy Wyznaniowej Żydowskiej w Kielcach 28 kwietnia 1933 roku, zapraszał na uroczyste nabożeństwo do
synagogi kieleckiej przy ulicy Warszawskiej w rocznicę uchwalenia Konstytucji majowej.

Z okazji rocznicy Konstytucji 3 maja prezentujemy
nalepkę okienną z kolekcji Działu Historii. Po raz pierwszy tradycja Konstytucji
majowej odegrała istotną rolę w roku 1823 – w 32. rocznicę jej uchwalenia uczeń gimnazjum
wileńskiego Michał Plater napisał na klasowej tablicy: "Vivat Konstytucja 3 Maja", zaś jego koledzy: "Jak
słodkie wspomnienie dla nas rodaków, lecz nie masz, kto by się o nią upomniał". To wydarzenie
doprowadziło do śledztwa i rozbicia Filaretów, aresztowano m.in. Adama Mickiewicza.

5 maja 1863 roku powstańcy największej
polskiej insurekcji XIX wieku stoczyli szereg bitew. Pod Jeziórkiem, na północny wschód od Ostrowca, oddział
Dionizego Czachowskiego, składający się z kosynierów, kawalerzystów i strzelców, rozbił oddział
wojska rosyjskiego majora Ilii Klewcowa, który zginął w walce. Pod Dubiczami poległ Ludwik Narbutt –
dowódca swojego oddziału, a pod Krzykawką zginął pułkownik Francesco Nullo – pochodzący z Bergamo
włoski rewolucjonista, garibaldczyk i ochotnik polskiego powstania.

6 maja 1888 roku
urodził się w Radomyślu Wielkim Mojżesz Pelc. Przyszły doktor medycyny ukończył
Gimnazjum Jana Zamoyskiego w Tarnowie, a następnie studia medyczne w Grazu. Został
chirurgiem. W czasie I wojny światowej służył jako lekarz w armii austro-węgierskiej. Za postawę
w udzielaniu pomocy rannym na polu bitwy został odznaczony Krzyżem Żelaznym. Od 1918 roku służył
w Wojsku Polskim, a w czasie wojny polsko-bolszewickiej był lekarzem w 4. Pułku Piechoty
Legionów. Do Kielc przybył w 1919 roku. Był nie tylko cenionym lekarzem, ale i społecznikiem.

8 maja 1945 roku skapitulowała III Rzesza
Niemiecka, która rozpoczęła konflikt zbrojny atakiem na Polskę 1 września 1939 roku. Wojna
przyniosła miliony ofiar, Zagładę ludności żydowskiej, odczłowieczenie, głód, strach, utratę domu, ruinę
całych państw i zniszczenie dziedzictwa kultury.

12 maja 1935 roku zmarł marszałek Józef
Piłsudski. Wywołało to narodową żałobę, przeżywaną pomimo głębokich różnic politycznych,
dzielących społeczeństwo II Rzeczypospolitej. Skala wydarzeń związanych z pogrzebem nie miała sobie
równych w międzywojennej Polsce. Podjęto również szereg inicjatyw, które w sposób szczególny
wyróżniły miejsca związane z osobą Józefa Piłsudskiego. Do zaplanowanych przedsięwzięć należało m.in.
powstanie Sanktuarium w Kielcach.

Fotografia
przedstawia składanie wieńców żałobnych przed popiersiem Józefa Piłsudskiego po śmierci marszałka.
Wydarzenie miało miejsce w loggii dawnego Pałacu Biskupów Krakowskich, będącego w 1914 roku
siedzibą sztabu i kwatery głównej komendanta, a w II RP kieleckiego Urzędu Wojewódzkiego.

18 maja 1944 roku żołnierze 2. Korpusu Polskiego opanowali ruiny klasztoru na Monte Cassino w ramach jednej z najbardziej zaciętych bitew II wojny światowej. Wśród walczących byli także związani z Kielcami i regionem świętokrzyskim. Jednym z nich był Gustaw Herling-Grudziński, absolwent kieleckiego Gimnazjum im. Stefana Żeromskiego, który za udział w bitwie został odznaczony Orderem Virtuti Militari.

20 maja 1919 roku
urodził się Gustaw Herling-Grudziński – kielczanin, uczeń Męskiego Gimnazjum Żydowskiego
oraz Gimnazjum im. Stefana Żeromskiego w Kielcach, student polonistyki na Uniwersytecie Warszawskim,
współtwórca jednej z pierwszych organizacji konspiracyjnych w październiku 1939 roku – Polskiej
Ludowej Akcji Niepodległościowej, więzień łagru, żołnierz 2. Korpusu Polskiego, odznaczony Orderem Virtuti
Militari za udział w bitwie o Monte Cassino, współtwórca paryskiej „Kultury”, współpracownik Radia
Wolna Europa, działacz Polskiej Partii Socjalistycznej na emigracji, pisarz.

21 maja 1674 roku królem Polski został wybrany Jan Sobieski. W kolekcji historycznej znajduje się wyjątkowy komplet 29 dwustronnych figurek cynowych, dokładnie odwzorowujących postacie z obrazu Józefa Brandta Wyjazd z Wilanowa Jana III i Marysieńki Sobieskich – w zbiorach Muzeum Narodowego w Warszawie. Zespół został wykonany w drugiej połowie ubiegłego wieku przez niemieckiego artystę grawera Helmuta Leckego.

27 maja 1990 roku odbyły się pierwsze w III Rzeczypospolitej wybory samorządowe. Ich przygotowaniem zajął się Senat, jako jedyna izba parlamentu wybrana w całkowicie wolnych wyborach w roku 1989. Istotną cechą nowego systemu samorządowego, opartego na wzorcach państw demokratycznych, miała być autonomia społeczności lokalnych, dysponujących funduszami i realizujących własne cele na rzecz dobra wspólnego.

Umownie przyjmuje się, że 6 czerwca 1530 roku przyszedł na
świat Jan Kochanowski, dokładna data urodzin poety – dzień i miesiąc – nie jest znana.
Ten wybitny erudyta doby renesansu, który wywarł bardzo duży wpływ na kulturę polską i przemianę języka
ojczystego, a także myśliciel podejmujący tematy z zakresu państwowości i aktywności
obywatelskiej, jest patronem kieleckiego Uniwersytetu. Wiele fraz z jego twórczości, choć trudnych,
weszło na trwałe do języka polskiego:
„By rozum był przy młodości”, „Miło szaleć, kiedy czas po temu”,
„O nieszczęsne królestwo i zginienia bliskie”.

Prezentujemy pierwsze polskie pieniądze papierowe, wykonane podczas insurekcji kościuszkowskiej – 8 czerwca 1794 roku. Ponieważ władzom powstańczym brakowało kruszcu w postaci srebra i złota, a jednocześnie stanęły przed koniecznością rozbudowy wojska, Dyrekcja Biletów Skarbowych wyemitowała banknoty. Precyzyjnie rzecz ujmując, nie było jeszcze wówczas w Polsce państwowego banku, który mógłby wyemitować swoje papierowe noty, potwierdzające wartość monety kruszcowej. Pierwsze polskie pieniądze papierowe nazywały się Biletami Skarbowymi.

9 czerwca 1595 roku urodził się w Łobzowie Władysław IV Waza, syn Zygmunta III Wazy i Anny Habsburżanki. W okresie jego panowania powstał w Kielcach pałac, ufundowany przez biskupa krakowskiego Jakuba Zadzika, będący obecnie główną siedzibą naszego Muzeum. Król odznaczał się zamiłowaniem do sztuki. Był admiratorem teatru, opery i muzyki. Interesował się malarstwem, grafiką, a także architekturą, wystrojem wnętrz i urządzaniem ogrodów.

14 czerwca 1940 roku okupant hitlerowski skierował do obozu Auschwitz pierwszą
grupę 728 więźniów z Tarnowa. Byli to Polacy – żołnierze wojny obronnej 1939 roku, członkowie
organizacji konspiracyjnych, studenci, gimnazjaliści, a także niewielka grupa polskich Żydów. Tego dnia
obchodzimy Narodowy Dzień Pamięci Ofiar Niemieckich Nazistowskich Obozów Koncentracyjnych
i Obozów Zagłady. Jednym z więźniów Auschwitz był Michał Porulski,
malarz i rysownik, student ASP w Warszawie, więzień Pawiaka, od sierpnia 1940 roku obozu
Auschwitz, a następnie Neuengamme pod Hamburgiem oraz Dachau w południowych Niemczech, gdzie
doczekał wyzwolenia w kwietniu 1945 roku.

20 czerwca obchodzony jest Światowy Dzień Uchodźcy – ustanowiony w roku 2000 przez ONZ. Pamięć o ludziach wygnanych i szukających bezpiecznego schronienia jest nieodzowną częścią również polskiej historii ostatnich dwustu lat. W roku 1942, po opuszczeniu więzień i łagrów radzieckich, ponad 116 tysięcy Polaków dotarło do Iranu. W większości byli to żołnierze Armii Polskiej w ZSRR, a wśród ewakuowanych cywilów około 20 tysięcy stanowiły dzieci.

20 czerwca 1963 roku zmarł Józef Aumiller –
rzeźbiarz, medalier, projektant monet, znaczków pocztowych, w latach 1925–1939 kierownik artystyczny
Mennicy Państwowej w Warszawie. Zgodnie z intencją Banku Polskiego, monety i banknoty II
Rzeczypospolitej miały być dobrze zaprojektowane i wykonane. W pracę nad nimi angażowali się wybitni
artyści, jak Wojciech Jastrzębowski, Edward Wittig, Józef Mehoffer czy Józef Aumiller. Prezentujemy srebrną
monetę próbną 5 zł Żaglowiec, autorstwa Aumillera, z kolekcji numizmatycznej Działu Historii.

22 czerwca 1792 roku Stanisław August Poniatowski ustanowił Order
Virtuti Militari. Choć król planował utworzenie odznaczenia już od pewnego czasu, to
bezpośrednią przyczyną stała się zwycięska bitwa pod Zieleńcami w obronie Konstytucji 3 maja, która
miała miejsce cztery dni wcześniej – 18 czerwca. Była to inicjatywa księcia Józefa Poniatowskiego,
dowodzącego w tej bitwie. Pierwsze ordery nadano 22 czerwca, a wręczono trzy dni później
w Ostrogu na Wołyniu.

1 lipca 1569 roku sejm lubelski przyjął
Unię Korony Polskiej i Wielkiego Księstwa Litewskiego. Akt ten poprzedzony został
złamaniem przez Zygmunta Augusta oporu magnatów litewskich i przyłączeniem do Korony
południowo-wschodnich ziem ruskich Wielkiego Księstwa. Powstała w ten sposób Rzeczpospolita Obojga
Narodów – potężne państwo, terytorialnie ustępujące w Europie jedynie Rosji i Turcji,
w którym mówiono wieloma językami.

4 lipca 1946 roku miał
miejsce pogrom kielecki. Prezentowana fotografia z 1939 roku przedstawia absolwentki
klasy maturalnej prywatnego Gimnazjum Stefanii Wolmanowej Zimnowodziny z wychowawczynią Stefanią
Makólską. Kieleckie gimnazjum Wolmanowej, działające w latach 1910–1939, było cenioną szkołą dla
dziewcząt żydowskich, słynącą z wysokiego poziomu nauczania.

13 lipca 1917 roku miał miejsce pierwszy transport legionistów do obozu w Szczypiornie. Trudne i upokarzające warunki życia obozowego wpływały negatywnie na emocje internowanych. W tej sytuacji jednym z istotnych aspektów funkcjonowania obozu była działalność kulturalno-oświatowa a szcególnie ważną rolę odgrywała gimnastyka. Jeszcze podczas walk pozycyjnych na Wołyniu w 1916 roku legioniści utworzyli drużynę piłki nożnej Legia. Tymczasem w obozie brakowało miejsca, buty trzeba było oszczędzać, a szmaciana piłka nie chciała się toczyć po ziemi. Zaczęli więc ją rzucać. Tak narodził się na ziemiach polskich szczypiorniak, czyli piłka ręczna. Pamięć o Legionach i tradycja handballowa splatają się szczególnie w Kielcach – mieście, którego mieszkańcy w dużym stopniu współtworzyli legionowe wojsko w roku 1914.

Pierwszą potyczkę powstania warszawskiego – 1 sierpnia 1944 roku, około
godz. 14 – stoczyli na Żoliborzu żołnierze 9. Kompanii Dywersyjnej. Jej konsekwencją była regularna bitwa
z hitlerowcami, rozpoczęta kilkadziesiąt minut później przez Oddziały Wojskowe PPS, współtworzące Armię
Krajową. Żołnierze tej formacji należeli do pierwszych poległych. Miało to miejsce na żoliborskim osiedlu
Warszawskiej Spółdzielni Mieszkaniowej. Pozostałe oddziały AK przystąpiły do walki w innych dzielnicach
planowo w godzinę „W”.

28
lipca 1914 roku Austro-Węgry wypowiedziały wojnę Serbii.
W ciągu kilku następnych dni większość państw europejskich stała się stroną konfliktu zbrojnego, który miał
zostać nazwany Wielką Wojną, a z czasem I wojną światową. 6 sierpnia Austro-Węgry
i Rosja również znalazły się w stanie wojny. Tego dnia około dwustu strzelców
z Kompanii Kadrowej, dowodzonej przez Józefa Piłsudskiego, wyszło z Krakowa w kierunku Kielc,
łamiąc zaborcze słupy graniczne.

Dnia 6 sierpnia 1914 roku I
Kompania Kadrowa wyszła z Krakowa w kierunku Kielc, rozpoczynając tym samym kolejny etap
w niepodległościowej tradycji. Wydarzenie to stało się następnie przedmiotem zainteresowania nie tylko
historyków, ale także malarzy, rysowników czy karykaturzystów.

Batalion Kadrowy pod dowództwem Józefa Piłsudskiego, zasilony
uczestnikami rewolucji 1905 roku z guberni kieleckiej, wszedł po raz pierwszy do Kielc 12
sierpnia 1914 roku, sześć dni po wyjściu z krakowskich Oleandrów. Strzelcy byli witani
i wspierani przez środowiska, które były im przychylne i zorientowane w sytuacji – Ligę
Kobiet i Polską Partię Socjalistyczną. Wbrew popularnym wyobrażeniom, relacje z tego dnia nie
mówią o masowym chowaniu się ludności i „zatrzaskiwaniu okiennic” na widok żołnierzy komendanta.
Na ulicach Kielc strzelcy stoczyli swoje pierwsze i zarazem zwycięskie walki.

WIĘCEJ

Dnia 20 sierpnia 1942
roku hitlerowskie władze okupacyjne – na podstawie planu systematycznej eksterminacji europejskich Żydów,
opracowanego przez dygnitarzy III Rzeszy Niemieckiej na przełomie 1941 i 1942 roku – rozpoczęły akcję
zagłady Żydów uwięzionych w kieleckim getcie. W ciągu czterech dni zgładzonych zostało
w Treblince i na ulicach Kielc około 22 tysięcy osób – jedna trzecia ludności miasta.

14 sierpnia 1944 roku
Komendant Główny Armii Krajowej gen. Tadeusz Komorowski „Bór” wydał rozkaz, na podstawie
którego wszystkie uzbrojone oddziały AK miały wyruszyć na pomoc walczącej Warszawie. Do 23 sierpnia
żołnierze Okręgu Radomsko-Kieleckiego AK „Jodła”, tocząc walki z Niemcami, zajęli tereny na południe od
Przysuchy aż po lasy na zachód od Niewachlowa. W ramach Korpusu Kieleckiego AK do bitwy o Warszawę
miało iść ponad 5 tysięcy żołnierzy. Podczas odprawy 23 sierpnia, w której
uczestniczył ppłk Antoni Żółkiewski „Lin”, płk dypl. Karol Gwido Kawiński „Czesław” oraz mjr Wojciech
Borzobohaty „Wojan”, zdania były podzielone. Płk Jan Zientarski „Mieczysław”, komendant okręgu, podjął
decyzję o zaprzestaniu marszu.

II wojna światowa, rozpoczęta
1 września 1939 roku atakiem hitlerowskich Niemiec na Polskę, przyniosła miliony ofiar, Holocaust ludności
żydowskiej i ruinę wielu państw. 1 września jest również rocznicą otwarcia
Polskiego Cmentarza Wojennego na Monte Cassino. Nekropolia powstała z inicjatywy
polskich weteranów i znalazła swoje miejsce w Dolinie Śmierci – jak polscy żołnierze nazywali
podczas bitwy płaskie siodło pomiędzy Monte Cassino a wzgórzem 593, skąd szło polskie natarcie.

Prezentowany rękopis to pismo Józefa Piłsudskiego do Prezydium Sekcji
Zachodniej Naczelnego Komitetu Narodowego. Dokument został sporządzony na kartce w kratkę, u dołu
widnieje podpis komendanta. Treść dotyczy sytuacji oddziałów strzeleckich w Kielcach z początkiem
września 1914 roku, braków materialnych, spadającego morale, prośby o broń.

Juliusz Słowacki, jeden z czołowych polskich poetów doby romantyzmu, urodził się 4
września 1809 roku w Krzemieńcu. Z naszym Muzeum związany jest zabytek, często niedostrzegany przez
zwiedzających, a nawiązujący do twórczości autora Kordiana.

Dnia 10 września 1939 roku pojawiła się w naszej
obecnej siedzibie osoba niepożądana – dyktator III Rzeszy. Kielce, będące stolicą województwa graniczącego
z Niemcami, zostały zajęte przez oddziały Wehrmachtu piątego dnia wojny. Miasto w założeniach nie
miało być bronione i zostało z niego wcześniej wycofane wojsko, policja, a wojewoda ewakuował
się z widocznego na zdjęciu pałacu – ówczesnej siedziby urzędu. Mimo to na obrzeżach Kielc toczyły się
walki. W mieście został prezydent Stefan Artwiński, nie chcąc zostawiać mieszkańców.

W rocznicę bitwy wiedeńskiej z 1683 roku prezentujemy
karabelę, będącą obiektem wyjątkowym w polskich zbiorach. Została wykonana najprawdopodobniej przez
Ormian, którzy po upadku Kamieńca Podolskiego w 1672 roku zmonopolizowali handel z obszarem
bliskowschodnim, a w perskim Isfahanie mieli własną dzielnicę. Zgodnie ze zwyczajem sarmackim
szabla została złamana rytualnie – zapewne na pogrzebie właściciela, będąc uprzednio naciętą w poprzek
zewnętrznego płazu.

Marka Ferrari od początku swojego istnienia związana była ze sportem
motorowym.
W roku 1929 Enzo Ferrari założył zespół Scuderia Ferrari (z wł. stajnia), który podlegał
przedsiębiorstwu Alfa Romeo i startował na ich samochodach. Po dziewięciu latach matczyna organizacja
powołała w miejsce Ferrari nowy zespół – Alfa Corse. W 1939 roku Enzo opuścił pracodawcę, aby założyć
własną grupę, jednak przez 4 lata nie mógł używać nazwy Ferrari. Założył więc przedsiębiorstwo
o tymczasowej nazwie Auto Avio Construzioni, które znalazło swoją siedzibę w dawnych budynkach
Scuderia Ferrari, a oficjalną działalność rozpoczęło 13 września 1939 roku.

W roku 1971 władze ogłosiły przystąpienie do produkcji Fiata 126p. Nowy polski samochód
małolitrażowy miał być wytwarzany na licencji włoskiego koncernu Fiat, który produkował model 126
w latach 1972–1980. Pierwsze polskie maluchy zjechały z linii montażowej w czerwcu 1973 roku.
Auta produkowano w Fabryce Samochodów Małolitrażowych w Bielsku-Białej i w Tychach.

27
września 1939 roku powstała Służba Zwycięstwu Polski – konspiracyjna organizacja
wojskowo-polityczna, poprzedniczka ZWZ-AK – stawiająca sobie za cel zorganizowanie tymczasowego ośrodka
władzy, odbudowę wojska i niepodległej Polski. Za kwestie polityczne odpowiadała w niej
Główna Rada Polityczna, utworzona przez przedwojenne partie opozycyjne wobec sanacji, na czele
z Mieczysławem Niedziałkowskim z PPS.

Dnia 1 października 1971 roku miało miejsce zwieńczenie
wydarzeń inaugurujących działalność ówczesnego Muzeum Świętokrzyskiego w dawnym Pałacu Biskupów
Krakowskich. Wśród gości uroczystego koncertu znalazła się wówczas reprezentacja Muzeum
Narodowego w Warszawie, na czele z dyrektorami tej placówki – prof. Stanisławem Lorentzem
i prof. Kazimierzem Michałowskim.

Historia rodziny i marki Citroën związana jest nierozłącznie z Polską. Levi
Citroen, holenderski sprzedawca diamentów, poślubił warszawiankę – Maszę Amelię Kleinman. Małżonkowie
zamieszkali w Paryżu w roku 1876 i tam też, pięć lat później, urodził się ich syn André –
przyszły twórca marki samochodowej. Dzień 7 października 1948 roku okazał się istotny dla
powstania jednego z najbardziej rozpoznawalnych symboli francuskiej motoryzacji. Podczas paryskiego
salonu samochodowego Citroën zaprezentował nowy, powojenny model 2CV. 

8 października obchodzimy 116. urodziny. Jednym
z pierwszych wpisów do muzealnego inwentarza było żeliwne popiersie Stanisława
Staszica, które okazało się zapewne zbyt skromnych rozmiarów w stosunku do przestrzeni
kieleckiego parku i zostało zastąpione kamiennym, zdobiącym park po dzień dzisiejszy. Żeliwne
popiersie z cokołem pozostaje zaś w zbiorach Muzeum, będąc wymownym świadkiem jego początków.

Dnia 15 października 1817 roku w szwajcarskiej Solurze zmarł
Tadeusz Kościuszko – urodzony w 1746 w Mereczowszczyżnie, wywodzący się
z białoruskiej szlachty inżynier wojskowy, generał Rzeczypospolitej Obojga Narodów, bohater wojny
o niepodległość Stanów Zjednoczonych, honorowy obywatel Republiki Francuskiej, uczestnik wojny
w obronie Konstytucji 3 maja, naczelnik polskiej insurekcji 1794 rokuepublikanin, przeciwnik
monarchizmu, feudalizmu, pańszczyzny i niewolnictwa.

Dnia 15 października 1975 roku Muzeum Świętokrzyskie zostało podniesione do rangi Muzeum Narodowego.
Fakt ten normowało zarządzenie ministerialne, w którym czytamy: „Minister Kultury i Sztuki w uznaniu zasług Muzeum Świętokrzyskiego w Kielcach dla rozwoju nauki i kultury polskiej oraz wielkiego znaczenia tej placówki nadaje jej tytuł Muzeum Narodowego. Warszawa, 15 października 1975 roku”.

Kryzys naftowy z 1973 roku okazał się jednym z tych wydarzeń, które
wpłynęły na historię motoryzacji. 17 października 1973 roku, w trakcie wojny Jom
Kippur, państwa arabskie zrzeszone w OPEC – organizacji producentów ropy naftowej – postanowiły
podnieść ceny ropy w odpowiedzi na amerykańskie wsparcie dla państwa Izrael. Był to początek poważnego
kryzysu gospodarczego, który w Stanach Zjednoczonych przyniósł kres panowania tzw. krążowników szos.
Dobry przykład stanowi legenda motoryzacji, jaką jest Chevrolet Bel Air. 

Prezentowany medal autorstwa Józefa Aumillera upamiętniał
10. rocznicę wejścia w życie zawieszenia broni podczas wojny
polsko-bolszewickiej w dniu 18 października 1920 roku. Następstwem tego wydarzenia był
pokój zawarty w Rydze 18 marca 1921 roku.

Dnia 20 października 1921 roku, podczas uroczystej sesji
kieleckiej Rady Miejskiej, Józef Piłsudski otrzymał pierwsze, honorowe obywatelstwo miasta.
Wygłosił wówczas przemówienie odwołujące się do wydarzeń z 1914 roku, gdy Kielce stały się miejscem
formowania legionowego wojska, a dzisiejsza siedziba naszego Muzeum – Dawny Pałac Biskupów Krakowskich
– przez blisko trzy tygodnie pełniła funkcję sztabu i kwatery głównej komendanta.

Dnia 22 października 1843 roku urodził się w Sędziszowie Tadeusz Szymon Włoszek. Późniejszy pierwszy kustosz naszego Muzeum pochodził z rodziny majstra tkackiego. Jako uczeń gimnazjum pińczowskiego wziął udział w powstaniu styczniowym, walcząc w oddziałach Mariana Langiewicza.
W roku 1928 Tadeusz Szymon Włoszek został odznaczony Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski, co było uhonorowaniem jego pracy na rzecz krajoznawstwa i kultury.

25 października 1870 roku rozpoczęło działalność Muzeum Polskie w szwajcarskim Rapperswilu. Intencją powstania ówczesnego Muzeum Narodowego Polskiego, mieszczącego się w zamku nad Jeziorem Zuryskim, było roztaczanie opieki nad polskimi zabytkami oraz eksponowanie sprawy niepodległości Polski na arenie międzynarodowej.

2 listopada przypada rocznica powstania Grobu Nieznanego Żołnierza w Warszawie. Idea szczególnego upamiętnienia Nieznanego Żołnierza wyrasta z doświadczeń I wojny światowej, która okazała się tragiczna przede wszystkim dla zwykłych żołnierzy, ginących masowo i często bezimiennie. Jako inicjatora powstania pierwszego Grobu Nieznanego Żołnierza wskazuje się Francuza Fryderyka Simona, ojca trzech poległych synów.

6 listopada 1890 roku zmarł w Lublinie Piotr Ściegienny – pochodzący z podkieleckiej Bilczy ksiądz katolicki, przywódca ludowy, działacz niepodległościowy i socjalistyczny. Był uczniem Szkoły Wojewódzkiej w Kielcach – późniejszego Gimnazjum im. Stefana Żeromskiego. Pracował jako nauczyciel wiejski, wstąpił do zakonu pijarów w Warszawie, w roku 1832 otrzymał święcenia kapłańskie, by następnie pełnić posługę w parafiach na Lubelszczyźnie.

Tymczasowy Rząd Ludowy Republiki Polskiej, niezależny od władz okupacyjnych, został powołany w Lublinie 7 listopada 1918 roku. Na jego czele stanął Ignacy Daszyński, który do współpracy zaprosił głównie działaczy lewicy niepodległościowej i ludowej.

Do najbardziej prestiżowych odznaczeń II Rzeczypospolitej należał Krzyż Niepodległości. Inicjatorką jego powstania była Aleksandra Piłsudska, której intencją było szczególne wyróżnienie działaczy i bojowników PPS – odwołujących się do tradycji powstańczej i walczących o niepodległość jeszcze przed wybuchem Wielkiej Wojny. Konsekwencją tej inicjatywy było powołanie zespołu, który z końcem 1928 roku rozpoczął pracę nad ustanowieniem nowego wyróżnienia.

11 listopada 1918 roku oddziały niemieckie zostały rozbrojone w Warszawie, a brygadier Józef Piłsudski przejął od Rady Regencyjnej – organu władzy powołanego w 1917 roku przez niemieckie i austro-węgierskie władze okupacyjne –dowództwo nad wojskiem polskim. W tym samym dniu państwa Ententy zawarły z Niemcami rozejm, kończący Wielką Wojną.

W marcu 1918 roku rząd bolszewików, powstały w wyniku rewolucji w Rosji, podpisał z państwami centralnymi traktat pokojowy w Brześciu, wycofując tym samym Rosję z wojny. W pierwszych dniach listopada, w obliczu przegranej wojny i kryzysu gospodarczego, marynarze i robotnicy rozpoczęli rewolucję w Niemczech. 9 listopada cesarz Wilhelm II abdykował, a Philipp Scheidemann – polityk Socjaldemokratycznej Partii Niemiec – ogłosił powstanie Republiki Niemieckiej.

13 listopada 1939 roku, w miejsce Służby Zwycięstwu Polski, został powołany Związek Walki Zbrojnej – w 1942 roku przemianowany na Armię Krajową. Na jego czele stanął gen. Kazimierz Sosnkowski (1885–1969) – przed I wojną światową bojowiec PPS i bliski współpracownik Józefa Piłsudskiego, od 1908 roku kierujący tajnym Związkiem Walki Czynnej – utworzonym we Lwowie przez Organizację Bojową PPS, któremu podporządkowano organizacje strzeleckie, stanowiące następnie trzon I Kompanii Kadrowej.

W Polsce, odradzającej się po 123 latach zaborów, postulat 8-godzinnego dnia roboczego, a także pozostałe prawa pracy, został zadekretowany przez Tymczasowy Rząd Ludowy Republiki Polskiej. Prezentowany afisz komunikował postanowienia z 17 listopada 1918 roku o 8-godzinnym dniu roboczym.

20 listopada obchodzimy rocznicę uroczystości oficjalnego podniesienia naszego Muzeum do rangi Muzeum Narodowego. Fakt ten normowało zarządzenie ministra kultury i sztuki z 15 października 1975 roku, natomiast uroczystość odbyła się 20 listopada w naszej głównej siedzibie – Dawnym Pałacu Biskupów Krakowskich.

26 listopada 1855 roku zmarł w Stambule Adam Mickiewicz – poeta, emigrant, działacz polityczny, redaktor „Trybuny Ludów”, twórca Legionu Polskiego we Włoszech w 1848 roku, dla którego opracował Skład zasad jako zapowiedź demokratycznej Polski.

Dnia 28 listopada przypada rocznica zdobycia przez kobiety praw wyborczych w Polsce. Idea równouprawnienia politycznego, podnoszona od połowy XIX wieku, doprowadziła z początkiem wieku XX do powstania na ziemiach polskich stowarzyszeń kobiecych, które uznały ją w swoich programach za sztandarową, podobnie jak odzyskanie niepodległości.

Kilka lat po upadku Napoleona i kongresie wiedeńskim narody Europy rozpoczęły walkę z konserwatywnymi monarchiami Świętego Przymierza, przywołując hasła ze sztandarów rewolucyjnej Francji i epoki napoleońskiej. Kulminację buntu przyniósł rok 1830. W lipcu wybuchła rewolucja w Paryżu, którą Eugène Delacroix uwiecznił obrazem Wolność wiodąca lud na barykady, w sierpniu do ruchu rewolucyjnego dołączyła Bruksela, a w listopadową noc młodzi Polacy rozpoczęli w Warszawie powstanie przeciw carskiej Rosji.

5 grudnia przypada rocznica otwarcia zrekonstruowanego Sanktuarium Marszałka Józefa Piłsudskiego w naszej głównej siedzibie – Dawnym Pałacu Biskupów Krakowskich. Oryginalne Sanktuarium i Muzeum Legionów Polskich zostało oddane do użytku 2 października 1938 roku, gdy pałac stanowiły biura Urzędu Wojewódzkiego.

Prezentowana fotografia uwieczniła Józefa Piłsudskiego witanego na warszawskim Dworcu Wiedeńskim 12 grudnia 1916 roku. Okres ten był trudny dla dowódcy I Brygady, który podał się do dymisji z Legionów ze względu na brak realnych działań władz niemieckich i austro-węgierskich w sprawie niepodległości Polski. Piłsudski przyjechał wówczas do Warszawy z Krakowa na spotkanie z Tymczasową Radą Stanu, utworzoną przez władze okupacyjne.

13 grudnia 1981 roku władze PRL wprowadziły stan wojenny. Internowani zostali liderzy opozycji i związku zawodowego „Solidarność”. Protestowało około 200 zakładów pracy, a do największych strajków doszło na Górnym Śląsku. 15 grudnia oddziały wojska i uzbrojonej milicji spacyfikowały kopalnię „Manifest Lipcowy”, a od kul zostało rannych czterech górników. Następnego dnia przełamany został czynny opór kopalni „Wujek”, gdzie oddziały ZOMO zastrzeliły dziewięciu i raniły 23 górników.

12 grudnia 1882 roku urodziła się Aleksandra Piłsudska – działaczka Polskiej Partii Socjalistycznej, Organizacji Bojowej PPS, Ligi Kobiet, Polskiej Organizacji Wojskowej, komendantka żeńskiego oddziału wywiadowczego I Brygady Legionów Polskich, odznaczona Orderem Virtuti Militari, druga żona marszałka Józefa Piłsudskiego. W działalności konspiracyjnej "Ola" odznaczała się wyjątkową odwagą i poświęceniem, odpowiadając za składy broni, dostarczając ją walczącym, biorąc udział w akcjach bojowych. Po rozpoczęciu działań wojennych w 1914 roku angażowała się w prace sztabu i kwatery głównej Legionów w pałacu kieleckim, który jest obecnie siedzibą naszego Muzeum. Z końcem 1915 roku została aresztowana i internowana w obozie w Szczypiornie.

Dnia 16 grudnia przypada rocznica zabójstwa Gabriela Narutowicza, pierwszego prezydenta Polski. Przed odzyskaniem niepodległości był inżynierem, konstruktorem i profesorem Politechniki w Zurychu. W dobie wyborów przed Zgromadzeniem Narodowym pełnił funkcję ministra spraw zagranicznych. Jego kandydaturę zgłosiło lewicowe PSL „Wyzwolenie” i 9 grudnia 1922 roku Narutowicz został wybrany głową państwa głównie głosami lewicy, PSL „Piast” oraz Bloku Mniejszości Narodowych – w tym Koła Żydowskiego.

16 grudnia 1792 roku urodził się Antonio Corazzi. Pochodził z Livorno, ukończył z wyróżnieniem Regia Accademia delle Arti del Disegno we Florencji, zdobywając wykształcenie w zakresie architektury. W roku 1818, z inspiracji Stanisława Staszica, rząd Królestwa Polskiego wystąpił do rządu Toskanii z prośbą o oddelegowanie do Warszawy architekta, który mógłby nadać jej nowy, godny charakter. Przybył wówczas nad Wisłę 26-letni Corazzi. Czerpiąc z architektonicznej tradycji warszawskiej, zwłaszcza epoki stanisławowskiej, nadał miastu odrębny, neoklasycystyczny styl jakiego nie powstydziłaby się żadna z europejskich stolic.

24 grudnia 1798 roku urodził się w Zaosiu lub Nowogródku Adam Mickiewicz – poeta polskiego romantyzmu, wywodzący się ze szlachty litewskiej, wychowany w Nowogródku, gdzie przyswoił sobie zwyczaje i legendy białoruskie, na kanwie których oparł część swoich dzieł.