Malarz. Scena z życia Brouwera

Malarz. Scena z życia Brouwera

Le Peintre. Scene de la vie de Brouwer

Gustave de Garlieb według Eugèna Lepoittevina

Albert Henry Payne – wydawca, Lipsk, 1849–1850

staloryt, papier

15,4 x 13,3 cm

sygn. l.d. Lepoittevin pinx, p.d. de Garlieb sc.

MNKi/GR/2397

Sztych jest reprodukcją obrazu zatytułowanego Adrien Brouwer peignant une enseigne d’auberge” [Adrien Brouwer maluje szyld zajazdu] autorstwa francuskiego malarza Eugèna Lepoittevina (1806–1870). Malowidło to, niedatowane przez artystę, musiało powstać najpóźniej w latach 40. XIX wieku, skoro znalazło się w kolekcji króla Ludwika I Wittelsbacha w Monachium przed jego detronizacją w 1848 roku.

Scena powtórzona na rycinie ukazuje malarza w „pracowni” zorganizowanej w zajeździe. Mężczyzna stoi przy sztaludze z paletą w jednej, z kubkiem w drugiej dłoni. Spogląda na karczmiarza polewającego mu trunek. Obok chłopiec pochyla się nad skrzynką z przyborami malarskimi. Bohaterem przedstawienia, jak wskazuje tytuł pod kompozycją, jest flamandzki malarz Adriaen Brouwer (1605/6–1638), podejmujący w swoich pracach temat życia i rozrywek przedstawicieli niższych warstw społecznych – chłopów, żołnierzy bawiących się w tawernie lub wiejskim otoczeniu, w stanie upojenia alkoholowego, palących papierosy, grających w karty i kości.

Lepoittevin najwyraźniej cenił XVII-wieczne malarstwo flamandzkie i holenderskie, poświęcił bowiem kilka obrazów artystom, którzy byli dla niego inspiracją – Adriaenowi van de Velde, Davidowi Teniersowi mł. czy właśnie Brouwerowi.

Jak wiele obrazów z prywatnych kolekcji malowidło Lepoittevina zostało rozpowszechnione za pośrednictwem reprodukcji graficznych.

Rycina ze zbiorów Muzeum Narodowego w Kielcach, wykonana przez Gustawa de Garlieba (1826–1901) w technice stalorytu, była ilustracją do dzieła pt. Payne's Book of Art with the Celebrated Galleries of Munich, being a selection from The Royal Collections of the Pinakothek and at Schleissheim and from the Leuchtenberg Gallery – trzytomowej publikacji wydanej w latach 1849–1850 przez znanego angielskiego stalorytnika osiadłego w Lipsku – Alberta Henry’ego Payne’a (1812–1902). Tekst przybliżający czytelnikowi zagadnienia z historii sztuki został wzbogacony o 189 reprodukcji obrazów z galerii monachijskich – Pinakoteki oraz zamków Leuchtenberg i Schleissheim.

Warto przypomnieć, że początek XIX wieku przyniósł ważne zmiany w produkcji książek. Coraz większe zapotrzebowanie na ilustrowane wydawnictwa zmusiło drukarzy do szukania nowych rozwiązań technicznych i wykorzystywania takich technik graficznych, które pozwalały na masową produkcję książek niskim nakładem czasu, pracy i kosztów. Pierwszym krokiem w tym kierunku było zastosowanie w 1803 roku do wykonywania ilustracji książkowych płyty stalowej, dużo tańszej i bardziej dostępnej niż miedź. Z płyty takiej w jednej edycji można było uzyskać ponad 1000 odbitek, w przeciwieństwie do kilkuset odbijanych z jednej matrycy miedzianej. Do roku 1830 ilustracje w technice stalorytu stały się już normą.

Trzeba jednak zaznaczyć, że mimo udoskonalania techniki staloryty cechowała sztywność rysunku i skromna skala walorowa. Ograniczenia techniczne sprawiły, że z czasem staloryty zaczęły zanikać. W drugiej połowie XIX wieku szeroko stosowano już litografię, a włączenie fotografii pod koniec stulecia do procesu druku całkowicie wykluczyło sztychy z publikacji książkowych. Wykorzystywano je jeszcze do produkcji certyfikatów, znaczków i banknotów.

Oprac. Małgorzata Osobińska

Bibliografia:

Hunnisett B., Engraved on Steel: The History of Picture Production Using Steel Plates, New York 1998.